Ο βασιλικός

on

 βασιλικοσς

Ο βασιλικός είναι ένα αρωματικό αλλά και φαρμακευτικό φυτό, το οποίο αναφέρει ο Ιπποκράτης σαν φυτό που χρησιμοποιείται εναντίον των εμετών. Η χριστιανική παράδοση αναφέρει τον βασιλικό σαν το φυτό που φύτρωνε στο σημείο που ήταν ο Τίμιος Σταυρός και από την μυρωδιά του ανακάλυψε τον Τίμιο Σταυρό και από τότε η εκκλησία χρησιμοποιεί τον βασιλικό στους αγιασμούς. Ο βασιλικός ήρθε στην Ελλάδα από τις Ινδίες. Καλλιεργείται για το υπέροχο αιθέριο έλαιο του που χρησιμοποιείται στην παραγωγή σαπώνων αλλά και στις συνθέσεις πολλών αρωμάτων. Στην Ιταλία χρησιμοποιείται και σε σαλάτες. Κυριότερες χώρες παραγωγής αιθέριου ελαίου βασιλικού είναι, η Μαδαγασκάρη, η Νήσος της Ενώσεως, οι Ινδίες, η Γαλλία. Στην Ελλάδα καλλιεργείται σε μικρή έκταση για παραγωγή ξηρής δρόγης που εξάγεται κυρίως στην Γερμανία.

Βοτανικά στοιχεία

Ο βασιλικός ανήκει στην οικογένεια των Lamiaceae (Χειλανθή) στο γένος Ocimum και στο είδος bacilicum. Υπάρχουν πολλές ποικιλίες. Η ποικιλία που καλλιεργείται στην Ελλάδα είναι η citriodora η οποία διακρίνεται από τα μεγάλα φύλλα και το έντονο άρωμα. Για τον λόγω αυτό καλλιεργείται για παραγωγή ξηρής δρόγης αλλά και για παραγωγή αιθέριου ελαίου. Ο βασιλικός είναι μονοετές φυτό που δημιουργεί ένα πυκνό πλέγμα βλαστών και το οποίο φθάνει σε ύψος 20-80cm, ανάλογα με την ποικιλία. Υπάρχουν όμως και είδη πολυετούς βασιλικού. Λόγω του μεγάλου πολυμορφισμού που παρουσιάζεται στον βασιλικό, αλλά και λόγω της ευκολίας που υπάρχει στην διασταύρωση μεταξύ των διαφόρων ποικιλιών, έχουν δημιουργηθεί πολλές ποικιλίες και υβρίδια. Μορφολογικά υπάρχουν φυτά, λεπτόφυλλα, πλατύφυλλα, αραιόκλαδα, κλπ.

Ο βασιλικός, έχει φύλλα αντίθετα και άνθη δίχειλα, μικρά, λευκά ή λευκορόδινα που σχηματίζουν ακραίο στάχυ. Οι σπόροι του είναι λεπτοί, μακρουλοί, και μαύροι.

Το αιθέριο έλαιο που παράγεται από αυτό το φυτό, διακρίνεται σε τρεις τύπους:

  • Ευρωπαϊκό τύπο

  • Καβικόλης

  • Νήσου της Ενώσεως

Ποικιλίες

Υπάρχουν από 150 ποικιλίες βασιλικού σε ολόκληρο τον κόσμο. Μεταξύ αυτών αναφέρονται οι εξής:

  • Grand Vert var. Genovese. φθάνει σε ύψος τα 30 cm. Έχει ωοειδή πράσινα φύλλα, χρησιμοποιείται από τις μεσογειακές κουζίνες

  • Fin vert. Έχει μικρά και λεπτά φύλλα, λαμπρού χρώματος με χαρακτηριστικό άρωμα.

  • Thai. Πράσινα φύλλα, με βλαστούς και άνθη κόκκινα. Γεύση χαρακτηριστική που μοιάζει με το εστραγκόν ή το άνηθο.

  • Feuille de laitye. Έχει πολύ μεγάλα φύλλα ανοιχτού πράσινου χρώματος. Χαρακτηριστικό άρωμα.

  • Κοινός βασιλικός. Είναι φυτό με λευκά και πολύ αρωματικά άνθη.

Το κλίμα και το έδαφος

Ο βασιλικός καλλιεργείται σε διάφορες περιοχές που μπορεί να είναι θερμότερες ή ψυχρότερες. Το εύκρατο κλίμα, είναι το καταλληλότερο, για την καλλιέργεια του βασιλικού. Ο ήπιος και μικρής διάρκειας χειμώνας που τον ακολουθεί ένα δροσερό καλοκαίρι, αποτελεί την καλύτερη προϋπόθεση για μία επιτυχημένη παραγωγή βασιλικού. Στις περιοχές αυτές, η διάρκεια της βλαστήσεως είναι πιο μακρά, με συνέπεια να γίνονται περισσότερες συγκομιδές το έτος.

Γενικά η θερμοκρασία, στην οποία αναπτύσσεται καλύτερα ο βασιλικός είναι οι 22ο – 30ο C ενώ ταυτόχρονα απαιτεί 10-12 ώρες φωτισμού ημερησίως.

Το κατάλληλο έδαφος για την καλλιέργεια αυτού του φυτού είναι το βαθύ, μέσης συστάσεως, πλούσιο σε οργανική ουσία, που αρδεύεται και έχει καλή στράγγιση. .

Η καλλιέργεια του βασιλικού

Προετοιμασία του χωραφιού

Το χωράφι οργώνεται και στην συνέχεια γίνεται ένα σβάρνισμα ώστε να ισοπεδωθεί το έδαφος που θα καλλιεργηθεί με τον βασιλικό. Πριν από το σβάρνισμα αλλά και πριν γίνει το φύτεμα των φυταρίων του βασιλικού, γίνεται η λίπανση του χωραφιού.

Η λίπανση

Βιολογική καλλιέργεια

Οι ποσότητες του αζώτου που απαιτούνται για την παραγωγή 500 κιλών ξηρής δρόγης το στρέμμα είναι 9,6 κιλά αζώτου 2,8 κιλά φωσφόρου και 11,6 κιλά καλίου και 1,6 κιλά μαγνησίου. Η λίπανση που πρέπει να γίνει θα πρέπει να αποδίδει στο έδαφος κατά μέσο όρο 10 κιλά αζώτου, 3 κιλά φωσφόρου, 12 κιλά καλίου και 1,5 κιλά μαγνησίου.

Τα λιπάσματα που θα δίδονται στην βιολογική καλλιέργεια του βασιλικού θα είναι σύμφωνα με τον κανονισμό της βιολογικής γεωργίας που καθορίζει τα είδη των βιολογικών λιπασμάτων. Σύμφωνα με την κατάσταση των βιολογικών λιπασμάτων, οι ανάγκες του βιολογικού βασιλικού καλύπτονται με τις εξής ποσότητες:

Με την προσθήκη κατά το φθινόπωρο 1200 κιλών καλής χωνεμένης κόπρου αιγοπροβάτων 3 κιλά φωσφορικού σε μορφή φυσικών φωσφορικών και 20 κιλά θειικού καλίου, σύμφωνα με τις αναλύσεις των εδαφών καλύπτονται οι ανάγκες σε άζωτο, φωσφόρο και κάλιο και μαγνήσιο του βασιλικού.

Συμβατική καλλιέργεια

Σύμφωνα με πειραματικά δεδομένα, που υπάρχουν, μία λίπανση με 30 κιλά φωσφορικής αμμωνίας, είναι μία λίπανση που βοηθάει ικανοποιητικά στην ανάπτυξη των φυτών.

Στην Κύπρο χρησιμοποιείται η λίπανση που έχει σαν βασική λίπανση τα 50 κιλά το στρέμμα ενός λιπάσματος της μορφής (20-10-10), ενώ μετά από κάθε κοπή δίνονται 25-30 κιλά το στρέμμα θειικής αμμωνίας (21-0-0).

Ο πολλαπλασιασμός του βασιλικού

Ο βασιλικός πολλαπλασιάζεται με φυτάρια που έχουν παραχθεί σε σπορείο, όπου σπέρνεται ο σπόρος του. Η σπορά στο σπορείο γίνεται την άνοιξη Μάρτιο- Απρίλιο, εφόσον το σπορείο διατηρείται στην ύπαιθρο ή ενωρίτερα, στα τέλη του χειμώνα εφόσον ευρίσκεται σε θερμοκήπιο. Η σπορά στο σπορείο στην ύπαιθρο, έχει καλύτερα αποτελέσματα, όταν γίνεται από τις αρχές μέχρι τα μέσα Μαρτίου.

Ο σπόρος του βασιλικού είναι μικρός, ένα γραμμάριο έχει περίπου 500 σπόρους και για να ετοιμάσουμε τα φυτά που έχουμε ανάγκη στο να φυτέψουμε ένα στρέμμα, απαιτούνται 30-40 γραμμάρια ενώ απαιτείται ένα σπορείο 6-7 m2 .

Μπορούμε να σπείρουμε απευθείας τους σπόρους του βασιλικού, στο χωράφι, σε μικρές λακκούβες, χρησιμοποιώντας 6-10 σπόρους και στη συνέχεια γίνεται ένα αραίωμα αφήνοντας 1-2 φυτά σε κάθε θέση, ή γίνεται με σπαρτική μηχανή μικρών σπόρων. Η συνηθης πυκνότητα μίας συστηματικής φυτείας είναι 8500 φυτά το στρέμμα. Το φύτρωμα των σπόρων γίνεται ανάλογα τις εδαφοκλιματικές συνθήκες μεταξύ 5-14 ημερών μετά την σπορά.

Η φύτευση των φυταρίων μετά το σπορείο γίνεται όταν τα φυτά αποκτήσουν τουλάχιστον 4-6 φύλλα και ύψος 10cm, περίπου. Η εποχή της μεταφύτευσης στην χώρα μας είναι μεταξύ Απριλίου με μέσα Μαΐου. Δεν πρέπει η μεταφύτευση να γίνεται μετά τις 15 Μαΐου, επειδή θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο ύψος της παραγωγής.

Τα φυτάρια φυτεύονται σε γραμμές που απέχουν 40-50cm ενώ η απόσταση φυτού από φυτό επάνω σε κάθε γραμμή φυτεύσεως πρέπει να είναι 20-30cm.

H φύτευση των φυταρίων μπορεί να γίνεται με τα χέρια (έχει μεγάλο κόστος) ή με μηχανή (όμοια με εκείνη που φυτεύουν τον καπνό).

Καταπολέμηση ζιζανίων

Βιολογική γεωργία

Η καταπολέμηση των ζιζανίων είναι μία εργασία που πρέπει να γίνεται απαραιτήτως στην καλλιέργεια του βασιλικού, επειδή έχει επιφανειακό ριζικό σύστημα με αποτέλεσμα να δέχεται μεγάλο ανταγωνισμό όσον αφορά το αρδευτικό νερό από τα ζιζάνια. Η καταστροφή των ζιζανίων μπορεί να γίνεται με μηχανικά μέσα (σκαλίσματα) αλλά σε μικρό βάθος ώστε να μη καταστρέφονται οι ρίζες του φυτού ή με βοτάνισμα ή με ζιζανιοκτόνα, ανάλογα με το είδος των ζιζανίων.

Συμβατική γεωργία

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν προφυτρωτικά ζιζανιοκτόνα όπως είναι το Λινουρόν, το Ναπροπαμαιτ, το Οξανταιαζόν, κλπ. Επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν μεταφυτρωτικά ζιζανιοκτόνα όπως το Φιουζιλειτ, το Γκαλάντ, το Λέιζερ, κλπ.

Η άρδευση

Ο βασιλικός είναι φυτό πολύ απαιτητικό σε νερό. Απαιτεί αρδεύσεις σε κανονικά χρονικά διαστήματα. Οι αρδεύσεις μπορεί να γίνονται με σταγόνες ή με κατάκλιση. Η συχνότητα εξαρτάται από το είδος του εδάφους, (αμμώδες, πηλώδες, αργιλώδες). Στα αμμώδη εδάφη πρέπει να γίνεται συχνότερα. Τις πολύ θερμές ημέρες πρέπει να γίνεται ανά δεύτερη ημέρα. Κατά μέσο όρο οι αρδεύσεις πρέπει να γίνονται κάθε 10-12 ημέρες. Η άρδευση του βασιλικού πρέπει να σταματά 4-5 ημέρες πριν από κάθε συλλογή των φύλλων.

Η συγκομιδή

Στην καλλιέργεια του βασιλικού γίνονται πολλές συλλογές κάθε χρόνο επειδή το φυτό έχει την ιδιότητα να αναβλαστάνει πολύ εύκολα. Η άνθηση του βασιλικού γίνεται την περίοδο Ιουνίου- Αυγούστου. Η συλλογή γίνεται την περίοδο που τα φυτά ευρίσκονται σε πλήρη άνθηση. Σύμφωνα με μελέτες αμερικανικών πανεπιστημίων απαιτούνται 80-90 ημέρες από την σπορά μέχρι την πρώτη συγκομιδή, ενώ από την 1η στην 2η απαιτούνται 7-14 ημέρες.

Η συγκομιδή γίνεται με δύο τρόπους.

Α) Με αποκοπή των φυτών σε ύψος 10cm από το έδαφος. Στην περίπτωση αυτή γίνονται 3-4 συλλογές τον χρόνο και η παραγωγή χρησιμοποιείται για αποξήρανση και παραγωγή ξηρής δρόγης. Η συγκομιδή με αυτόν τον τρόπο γίνεται με δρεπάνι ή με θεριστική μηχανή. Η συγκομιδή στην περίπτωση αυτή γίνεται λίγο πριν ανθίσει.

Β) Με την συλλογή μόνο των ανθοφόρων κορυφών, όταν ευρίσκονται σε πλήρη άνθηση. Στην περίπτωση αυτή, γίνονται 6-7 συλλογές και η παραγωγή χρησιμοποιείται για απόσταξη και παραγωγή αιθέριων ελαίων. Σύμφωνα με ελληνικά πειραματικά δεδομένα, το αιθέριο έλαιο που παράγεται με αυτόν τον τρόπο, είναι διπλάσιο από εκείνο που παράγεται όταν κόβονται ολόκληρα τα φυτά. Η συλλογή των ανθοφόρων κορυφών γίνεται με τα χέρια και απαιτεί πολλά ημερομίσθια.

Η επιλογή του τρόπου συγκομιδής εξαρτάται από την τιμή της ξηρής δρόγης ή από την τιμή του αιθέριου ελαίου. Συνήθως εμποδίζεται η πρόωρη ανθοφορία, ώστε να παραχθεί μεγάλος όγκος φύλλων και να επιβραδυνθεί η ξυλοποίηση των βλαστών που συμβαίνει σύντομα μετά την ανθοφορία.

basil

Η αποξήρανση-η παραγωγή αιθέριων ελαίων

Η αποξήρανση γίνεται σε χώρους σκιερούς που αερίζονται καλά ή σε ειδικά ξηραντήρια. Η παραγωγή των αιθέριων ελαίων γίνεται σε ίδιους αποστακτήρες με εκείνους που χρησιμοποιούνται για την μέντα, κλπ. Η αποξήρανση πρέπει να γίνεται μέχρι τους 40ο C. Μπορεί να δώσει μέχρι 2000 κιλά το στρέμμα χλωρή μάζα, ενώ έχει απόδοση 20-25% σε ξηρή δρόγη μετά την αποξήρανση δηλαδή 400-500κιλά ξηρή δρόγη.

Ασθένειες

Δεν έχουν παρουσιασθεί πολλοί εχθροί και ασθένειες σε καλλιέργειες βασιλικού. Έχει παρουσιασθεί προσβολή από το πράσινο σκουλήκι του βαμβακιού. Καταπολεμείται με βιολογικά φάρμακα όπως ο Bacillus thuringiensis. Άλλα έντομα που τον προσβάλουν είναι ο θρίπας, οι αφίδες, ο τετράνυχος, κ.α

Από ασθένειες το φουζάριο, ο περονόσπορος, ο βοτρύτης, κ.α Στις περιπτώσεις αυτές χρησιμοποιούνται τα κατάλληλα φάρμακα

Επίσης ο νεκρωτικός ιός (INSV). Πρέπει να λαμβάνονται μέυτρα πρόληψης όπως είναι η καταστροφή των ζιζανίων, κ.α

Επίσης σε μερικές περιπτώσεις παρατηρούνται και ηλιο-εγκαύματα επάνω στα φύλλα του φυτού.

Χρήσεις –φαρμακευτικές ιδιότητες

Χρησιμοποιείται σαν αφέψημα (φρέσκος και ξηρός), σε σαλάτες και για το αιθέριο έλαιο στην αρωματοποιία, στην ποτοποιία, την κονσερβοποιία, την φαρμακοποιία και την σαπωνοποιία.

Ο βασιλικός θεωρείται σαν φυτό αντιεμετικό, αντικαταθλιπτικό, αντισηπτικό, διουρητικό, εντομοαπωθητικό, χωνευτικό, κ.α

Οικονομικά αποτελέσματα

Το κόστος εγκατάστασης και καλλιέργειας του βασιλικού ανέρχεται σε 400-500 € το στρέμμα. Λαμβάνοντας υπόψη ότι μπορεί να δώσει 2000 κιλά νωπού ή 400-500 κιλά ξηρής δρόγης η καλλιέργεια αυτή μπορεί να δώσει ένα εισόδημα 800- 1000 € το στρέμμα στην συμβατική και 1500-2000 στην βιολογική καλλιέργεια.