Αρωματικά φυτά

on

ΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ

Στη χώρα μας επικρατούν κατάλληλες εδαφοκλιματικές συνθήκες για την καλλιέργεια των αρωματικών και των φαρμακευτικών φυτών. Άλλωστε η πλούσια σε αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά ελληνική χλωρίδα είναι ο αδιάψευστος μάρτυρας. Τα φυτά αυτά, μπορούν να αξιοποιήσουν πολλές ορεινές ή ημιορεινές περιοχές (που δεν έχουν μεγάλες δυνατότητες να δώσουν ικανοποιητικό εισόδημα καλλιεργώντας άλλα φυτά) αλλά και πεδινές.

Σκοπός της καλλιέργειας των αρωματικών φυτών είναι η παραγωγή αιθέριων ελαίων και ξηρής δρόγης (αποξηραμένα φύλλα και άνθη). Ο σκοπός των φαρμακευτικών φυτών είναι παραγωγή διάφορων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνται από την παραδοσιακή ιατρική ή την σύγχρονη φαρμακολογία.

Στην Ελλάδα την περίοδο 2000-2001 οι καλλιεργούμενες εκτάσεις ανέρχονταν σε 0,80% των συνολικά καλλιεργούμενων εκτάσεων της Ε.Ε. Το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 2,26%, το 2005, καταλαμβάνοντας την 11η θέση στο σύνολο των 16 χωρών. Όσον αφορά το επίπεδο της παραγωγής η χώρα μας είχε μία παραγωγή που ανήλθε στο 4% της συνολικής παραγωγής της ΕΕ το 2000 ενώ το 2001 έφθασε στο 7% για να μειωθεί στη συνέχεια το 2002 στο 2%. Την περίοδο αυτή η χώρα μας ευρίσκεται στην 5η θέση ανάμεσα στις 9 χώρες της Ε.Ε που καλλιέργησαν αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά

Οι κυριότερες χώρες εξαγωγής των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών της χώρας μας και τα κυριότερα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά που εξάγονται σε αυτές είναι :

Κύπρος: Γλυκάνισο, μάραθο, κορίανδρος

Αλβανία : κορίανδρος, θυμάρι

Βουλγαρία : κύμινο

Ισπανία : κρόκος

Ιταλία : κρόκος

Φιλιππίνες : δάφνη

ΗΠΑ : ρίγανη

Γερμανία : ρίγανη, φασκόμηλο

Η προέλευση των κυριότερων χωρών από τις οποίες γίνονται εισαγωγές αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στη χώρα μας είναι:

Τουρκία : γλυκάνισο, μάραθο, θυμάρι, δάφνη, ρίγανη

Βουλγαρία : κορίανδρος, ρίγανη

Συρία : κύμινο

Ινδία : κύμινο

Αλβανία : ρίγανη, θυμάρι

Αυστρία : κρόκος

Ισπανία : κρόκος

ΜΕΡΙΚΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΆ

Η ΡΙΓΑΝΗ

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Γενικά:

Η ρίγανη είναι πολυετής πόα, που ανθίζει ανθίζει την άνοιξη και το φθινόπωρο.

Έδαφος:

Μπορεί να ευδοκιμήσει σε ξηρικά χωράφια, χωρίς πολύ υγρασία, με πολύ ηλιοφάνεια, σε παραθαλάσσια μέρη αλλά και σε ορεινά εδάφη. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε ασβεστώδη εδάφη , ενώ αντέχει στην ξηρασία.

Κλίμα:

Μπορεί να καλλιεργηθεί σε περιοχές που η θερμοκρασία την βλαστική περίοδο κυμαίνεται από 4 – 33ο C. Το φυτό την χειμερινή περίοδο ξηραίνεται και ξαναβλαστάνει την άνοιξη.

Πολλαπλασιασμός:

Ο πολλαπλασιασμός της ρίγανης γίνεται με μοσχεύματα, με σπόρους και με διαίρεση φυτών που προέρχονται από παραφυάδες.

Φύτευση:

Γίνεται ένα σπορείο 8-10 τμ /στρ. Θέλει 2 γραμ. σπόρου /τμ. Η μεταφύτευση μετά 1,5-2 μήνες όταν τα φυτά έχουν ύψος 10 εκατοστών. Οι αποστάσεις φυτεύσεως είναι 0,60Χ0,40μ. Πυκνότητα σποράς 3500-6000 φυτά/ στρ. Φύτευση γίνεται το φθινόπωρο ή την άνοιξη.

Άρδευση:

Πρέπει να γίνεται πότισμα μετά την φύτευση

Σκάλισμα:

Πρέπει να γίνεται 3 εβδομάδες μετά την μεταφύτευση. Η πλήρης ανάπτυξη των φυτών είναι στο 3ο έτος.

Λίπανση:

Γίνεται στην βιολογική γεωργία με κοπριά ή κομπόστ.

Συγκομιδή:

Η συγκομιδή πρέπει να γίνεται όταν τα φυτά είναι στην πλήρη άνθηση. Γίνεται με αποκοπή των φυτών σε ύψος 8-10 cm από το έδαφος.

Ξήρανση :

Μπορεί να γίνει σε ματσάκια που κρέμονται σε σκιερούς καλά αεριζόμενους χώρους ή αλωνίζεται αφού αποξηρανθεί σε ξηραντήρια ή σε σκιά σε αποθήκες.

Παραγωγή:

Η παραγωγή στον 3ο χρόνο είναι πλήρης. Μπορεί αν δώσει 150-180 κιλά ξηρά φύλλα, άνθη.

Διάρκεια καλλιέργειας:

Η διάρκεια της καλλιέργειας είναι 10 -12έτη.

Χρήσεις:

Η ρίγανη χρησιμοποιείται σαν ρόφημα εναντίον του βήχα, εναντίον του άσθματος, των οδονταλγιών, σαν αντισηπτικό σε τραύματα. Με το οριγανέλαιο καταπολεμούνται διάφορες ασθένειες φυτών και ζώων. Επίσης σαν άρτυμα στη μαγειρική: σαλάτες, ψητά, κλπ.

Αιθέριο έλαιο

Χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία για παραγωγή σαπουνιών και αρωμάτων

Η ΜΕΝΤΑ

ment

Γενικά:

Είναι πολυετές φυτό. Είναι Φυτό μακράς ημέρας. Απαιτεί (14 ώρες) ημέρας.

Έδαφος:

Καλλιεργείται σε μέσης συστάσεως χωράφια με καλή στράγγιση και ρΗ 6-7,5.

Κλίμα:

Είναι φυτό κατάλληλο για θερμά αλλά και για ψυχρά κλίματα.

Πολλαπλασιασμός:

Ο πολλαπλασιασμός γίνεται με ριζώματα ή μοσχεύματα. Τα μοσχεύματα φυτεύονται τον Μάιο σε φυτώριο και μεταφύτευση τους γίνεται τον Νοέμβριο.

Φύτευση:

Η Φύτευση γίνεται σε αποστάσεις φυτεύσεως 0,40Χ0,70μ .

Ζιζανιοκτονία:

Η καταστροφή των ζιζανίων γίνεται με σκαλίσματα ή ζιζανιοκτόνα

Άρδευση:

Η μέντα είναι καλλιέργεια ποτιστική, και απαιτεί πότισμα συχνό. Δεν πρέπει να καλλιεργείται σαν ξηρική καλλιέργεια.

Λίπανση:

Η λίπανση στη βιολογική καλλιέργεια γίνεται με κοπριά ή με κομπόστ και στην συμβατική με 5-6 κιλά αζώτου, 7-9 κιλά φωσφόρου και 10-15 κιλά κάλιο.

Συγκομιδή:

Εφόσον ο σκοπός της καλλιέργειας είναι το αιθέριο έλαιο, γίνεται τον Ιούλιο με χορτοκοπτικό ή με δρεπάνια και μία ακόμη τον Σεπτέμβριο σε πλήρη άνθηση. Για ξηρή δρόγη γίνονται 3 συγκομιδές. Η ξήρανση γίνεται σε σκιερούς χώρους ή σε ξηραντήριο.

Παραγωγή:

παραγωγή σε χλωρό χόρτο 1500-2000 κιλά /στρ και 250-300 κιλά /στρ σε ξηρή δρόγη. Ανά στρέμμα 6-8 κιλά αιθέριο έλαιο

Χρήσεις:

το αιθέριο έλαιο στην καραμελοποιία, ποτοποιία, ζαχαροπλαστική, φαρμακευτική, αρωματοποιία.

Ο ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ

βασιλικοσςΟ βασιλικός ανήκει στην οικογένεια των Lamiaceae (Χειλανθή) στο γένος Ocimum και στο είδος bacilicum. Υπάρχουν πολλές ποικιλίες. Η ποικιλία που καλλιεργείται στην Ελλάδα είναι η citriodora η οποία διακρίνεται από τα μεγάλα φύλλα και το έντονο άρωμα. Για τον λόγο αυτό καλλιεργείται για παραγωγή ξηρής δρόγης αλλά και για παραγωγή αιθέριου ελαίου. Ο βασιλικός είναι μονοετές φυτό που δημιουργεί ένα πυκνό πλέγμα βλαστών και το οποίο φθάνει σε ύψος 20-80cm, ανάλογα με την ποικιλία. Υπάρχει και μία ποικιλία που λέγεται Αθάνατη και η οποία είναι πολυετής. Έχουν δημιουργηθεί πολλές ποικιλίες και υβρίδια. Μορφολογικά υπάρχουν φυτά, λεπτόφυλλα, πλατύφυλλα, αραιόκλαδα, κλπ.

Ο βασιλικός, έχει φύλλα αντίθετα και άνθη λευκά ή λευκορόδινα που σχηματίζουν ακραίο στάχυ.

Ο βασιλικός καλλιεργείται σε διάφορες περιοχές που μπορεί να είναι θερμότερες ή ψυχρότερες. Το εύκρατο κλίμα, είναι το καταλληλότερο, για την καλλιέργεια του βασιλικού. Ο ήπιος και μικρής διάρκειας χειμώνας που ακολουθεί ένα δροσερό καλοκαίρι, είναι οι καλύτερες προϋποθέσεις για μία επιτυχημένη παραγωγή του βασιλικού. Στις περιοχές αυτές, η διάρκεια της βλαστήσεως είναι πιο μακρά, με συνέπεια να γίνονται περισσότερες συγκομιδές το έτος.

Γενικά η θερμοκρασία, στην οποία αναπτύσσεται καλύτερα ο βασιλικός είναι οι 22ο - 30ο C ενώ ταυτόχρονα απαιτεί 16-18 ώρες φωτισμού ημερησίως.

Το κατάλληλο έδαφος για την καλλιέργεια αυτού του φυτού είναι το βαθύ, μέσης συστάσεως, πλούσιο σε οργανική ουσία που αρδεύεται

Η λίπανση του βασιλικού γίνεται Με την προσθήκη κατά το φθινόπωρο 1200 κιλών καλής χωνεμένης κόπρου αιγοπροβάτων και 20 κιλά θειικού καλίου, σύμφωνα με τις αναλύσεις των εδαφών καλύπτονται οι ανάγκες σε άζωτο, φωσφόρο και κάλιο και μαγνήσιο του βασιλικού.

Ο βασιλικός πολλαπλασιάζεται με φυτάρια που έχουν παραχθεί σε σπορείο, όπου σπέρνεται ο σπόρος του. Η σπορά στο σπορείο γίνεται την άνοιξη εφόσον το σπορείο διατηρείται στην ύπαιθρο ή ενωρίτερα, στα τέλη του χειμώνα εφόσον ευρίσκεται σε θερμοκήπιο. Η σπορά στο σπορείο στην ύπαιθρο, έχει καλύτερα αποτελέσματα, όταν γίνεται από τις αρχές μέχρι τα μέσα Μαρτίου.

Η καταπολέμηση των ζιζανίων είναι μία εργασία που πρέπει να γίνεται απαραιτήτως στην καλλιέργεια του βασιλικού, επειδή έχει επιφανειακό ριζικό σύστημα με αποτέλεσμα να δέχεται μεγάλο ανταγωνισμό όσον αφορά το αρδευτικό νερό από τα ζιζάνια. Η καταστροφή των ζιζανίων μπορεί να γίνεται με μηχανικά μέσα (σκαλίσματα) αλλά σε μικρό βάθος ώστε να μη καταστρέφονται οι ρίζες του φυτού ή με βοτάνισμα ή με ζιζανιοκτόνα, ανάλογα με το είδος των ζιζανίων

Ο βασιλικός είναι φυτό πολύ απαιτητικό σε νερό. Απαιτεί αρδεύσεις σε κανονικά χρονικά διαστήματα.

Στην καλλιέργεια του βασιλικού γίνονται πολλές συλλογές κάθε χρόνο επειδή το φυτό έχει την ιδιότητα να αναβλαστάνει πολύ εύκολα. Η άνθηση του βασιλικού γίνεται την περίοδο Ιουνίου- Αυγούστου. Η συλλογή γίνεται την περίοδο που τα φυτά ευρίσκονται σε πλήρη άνθηση. Η συγκομιδή γίνεται με δύο τρόπους.

  • Α) Με αποκοπή των φυτών σε ύψος 10cm από το έδαφος. Στην περίπτωση αυτή γίνονται 3-4 συλλογές τον χρόνο και η παραγωγή χρησιμοποιείται για αποξήρανση και παραγωγή ξηρής δρόγης. Η συγκομιδή με αυτόν τον τρόπο γίνεται με δρεπάνι ή με θεριστική μηχανή. Η συγκομιδή στην περίπτωση αυτή γίνεται λίγο πριν ανθίσει.

  • Β) Με την συλλογή μόνο των ανθοφόρων κορυφών, όταν ευρίσκονται σε πλήρη άνθηση. Στην περίπτωση αυτή, γίνονται 6-7 συλλογές και η παραγωγή χρησιμοποιείται για απόσταξη και παραγωγή αιθέριων ελαίων. Σύμφωνα με ελληνικά πειραματικά δεδομένα, το αιθέριο έλαιο που παράγεται με αυτόν τον τρόπο, είναι διπλάσιο από εκείνο που παράγεται όταν κόβονται ολόκληρα τα φυτά. Η συλλογή των ανθοφόρων κορυφών γίνεται με τα χέρια και απαιτεί πολλά ημερομίσθια.

Η αποξήρανση γίνεται σε χώρους σκιερούς που αερίζονται καλά ή σε ειδικά ξηραντήρια. Η παραγωγή των αιθέριων ελαίων γίνεται σε ίδιους αποστακτήρες με εκείνους που χρησιμοποιούνται για την μέντα, κλπ. Η αποξήρανση πρέπει να γίνεται μέχρι τους 40ο C. Μπορεί να δώσει μέχρι 2000 κιλά το στρέμμα χλωρή μάζα, ενώ μένει το 20% μετά την αποξήρανση

ΤΟ ΒΑΛΣΑΜΟ

Το βάλσαμο είναι ποώδες φυτό, που φθάνει το ύψος των 80cm. Ο βλαστός του είναι αγκυλώδης, χωρίς τριχίδια που διακλαδίζεται έντονα στην κορυφή.

Οι ρίζες του αποτελούν εκτεταμένα ριζώματα. Τα φύλλα του είναι μικρά, μήκους 15-30 mm, είναι ωοειδή –μακρόστενα, αντίθετα, που φέρουν μελανά στίγματα στην κάτω επιφάνεια τους. Τα στίγματα αυτά στην ουσία είναι πτυχές που παράγουν την υπερικίνη. Στην επιφάνεια τους τα φύλλα φέρουν πολλές πτυχές που έχουν διάφανη όψη όταν διέρχεται το φως και φαίνονται σαν μικρές οπές. Το φύλλο έχει χρώμα βαθύ πράσινο.

Ουδέτερα έως ελαφρά όξινα

Ξηρά εδάφη με μεγάλη ηλιοφάνεια

Επειδή η καλλιέργεια του βάλσαμου θα εγκατασταθεί για τουλάχιστον 4 χρόνια, είναι απαραίτητο να γίνει καλή προετοιμασία του εδάφους. Πριν από τη φύτευση του βάλσαμου, θα πρέπει το έδαφος να καθαρισθεί από τα ζιζάνια και να γίνει κατεργασία του σε βάθος. Η προσθήκη κομπόστ καλά χωνεμένης στο έδαφος είναι πολύ καλή τεχνική. Το έδαφος είναι πολύ σημαντικό να έχει καλή στράγγιση.

Δεν προσαρμόζεται καλά σε αλκαλικά εδάφη. Άριστο ρΗ εδάφους 5-6.

Ανάλογα με την γονιμότητα του εδάφους πρέπει να χορηγείται μία ποσότητα καλά χωνεμένης κομπόστ ή κόπρου. Όταν χρησιμοποιείται κόπρος αγελάδας χορηγείται μία ποσότητα 3 τόνων ανά στρέμμα, ενώ όταν χρησιμοποιείται κόπρος πουλερικών 0,5- 1 τόνο το στρέμμα.

Φύτευση σπόρων στο έδαφος ή Φύτευση σπόρων στο σπορείο.

Ποσοστό φυτρώματος σπόρων(15-56%). Εμποδίζεται από: υψηλές θερμοκρασίες-τη σκίαση-από μία ουσία που υπάρχει στην κάψουλα του σπόρου. Πρέπει :

Να γίνεται πλύσιμο των σπόρων. Στρωμάτωση των σπόρων σε υγρή άμμο για 8 ημέρες στους 4ο C ή κατάψυξη των σπόρων για 2-3 εβδομάδες. Να γίνει επιφανειακά ή σπορά στο σπορείο

Πρέπει να αρδεύεται το βάλσαμο μετά από κάθε συγκομιδή. Είναι φυτό που αντέχει στην ξηρασία. Κατά την σπορά και το πρώτο έτος της ανάπτυξης του θέλει άρδευση σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Στην αρχή της άνοιξης όταν το 25% των ανθέων έχουν ανοίξει και η περιεκτικότητα τους σε υπερικίνη είναι στο μέγιστο βαθμό, δηλαδή μεταξύ του τέλους Μαΐου και τέλους Ιουλίου . Συγκομίζονται οι ανθοφόρες κορυφές και τα φύλλα

Μεταξύ της στιγμής που το φυτό έχει ανθίσει σε ποσοστό 75% και το τέλος της ανθήσεως, το ποσοστό της υπερικίνης μειώνεται σημαντικά και η αποξήρανση γίνεται πιο δύσκολη.

Με θεριστική μηχανή 10-20cm από το έδαφος, 2-3 φορές μεταξύ Ιουλίου-Αυγούστου

Μπορούμε να έχουμε από το πρώτο έτος της εγκατάστασης μία πρώτη συγκομιδή και ίσως και μία δεύτερη. Από το δεύτερο έτος έχουμε δύο συγκομιδές, η πρώτη τον Ιούλιο και η άλλη τον Αύγουστο

Αποδόσεις: 600 κιλά χλωρής μάζας ή 200 κιλά ξηρής μάζας/ στρέμμα

Η αποξήρανση είναι το σημαντικότερο στάδιο που καθορίζει κατά πολύ μεγάλο βαθμό την ποιότητα του προϊόντος και επομένως τις δυνατότητες εμπορίας.

Μετά την συγκομιδή πρέπει να απομακρύνονται τα νεκρά τμήματα στη συνέχεια θα πρέπει να απλώνεται η παραγωγή σε ένα στρώμα. Επίσης είναι σημαντικό να μη αφήσουμε το προϊόν στον ήλιο, ώστε να διατηρηθούν οι ενεργές του ουσίες σε υψηλά ποσοστά.

Οι ανθοφόρες κορυφές και τα φύλλα του βάλσαμου πρέπει να κόβονται σε μικρότερα τεμάχια και στη συνέχεια να αποξηραίνονται, αμέσως μετά τη συγκομιδή τους σε σκοτεινό μέρος και σε μία θερμοκρασία 30-45ο C για 3-7 ημέρες .

Υγρασία ξηρού προϊόντος: 5- 8%

Για να πάρουμε ένα κιλό ξηρής μάζας πρέπει να συγκομίσουμε 2,4-3,3 kg νωπής φυτικής μάζας.

Το προϊόν που προορίζεται για την αγορά των φαρμακευτικών βοτάνων, πρέπει να συσκευάζεται σε σάκους πολυαιθυλενίου που είναι κατάλληλοι για την συσκευασία τροφίμων. Σφραγίζονται ερμητικά για την αποφυγή μολύνσεων.

Η χημική σύνθεση

  • Αιθέριο έλαιο: Το αιθέριο έλαιο του βάλσαμου περιέχει περίπου 40 διαφορετικά συστατικά . Το φυτό του βάλσαμου περιέχει 0,6-3 millilitre αιθέριου ελαίου ανά κιλό φυτικής μάζας.

  • Τα κυριότερα συστατικά του αιθέριου ελαίου είναι:

  • Υδρογονάνθρακες όπως είναι το 2-μεθυλοκτάνιο και οι ν-νονάνες.

  • Οι αλλειφατικές αλκοόλες

  • Τα μονοτερπένια όπως είναι το α-πινένιο, το β-πινένιο, η πυρσένη και η λιμονίνη.

  • Το αιθέριο έλαιο περιέχει επίσης τριτερπένια και στερόλες).

  • Είναι πλούσιο σε πινένιο, μία ουσία που του δίνει επουλωτικές ιδιότητες. Το βάλσαμο έχει το αιθέριο έλαιο στα φύλλα τους βλαστούς, τις ρίζες τα άνθη.

  • Η περιεκτικότητα του φυτού σε αιθέριο έλαιο ποικίλει ανάλογα με την περίοδο ανθήσεως. Τα φυτικά μέρη που έχουν πρόσφατα συγκομισθεί περιέχουν:

  • 0,06% αιθέριο έλαιο πριν την άνθηση

  • 0,12% αιθέριο έλαιο στην αρχή της άνθησης

  • 0,11% αιθέριο έλαιο στα τέλη της ανθήσεως.

  • 0,08% αιθέριο έλαιο στην αρχή της καρπόδεσης

  • Η περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο ποικίλει ανάλογα από ποιο τμήμα του φυτού προέρχεται. Στα νωπά φύλλα περιέχεται σε ποσοστό 0,1% , και 0,22% στους καρπούς.