Η ΠΡΩΤΕΑ

on

Η πρωτέα είναι ένα είδος της οικογένειας των Proteaceae. Το γένος Protea περιλαμβάνει περίπου εκατό είδη που κατάγονται από την Νότιο Αφρική. Το όνομα του το φυτό το πήρε από τον μεγάλο βοτανολόγο Κάρολο Λιναίο επειδή από τα άνθη του αλλάζουν και παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία σχημάτων και χρωμάτων, όπως ο μυθικός Πρωτέας που μπορούσε να αλλάζει σχήματα. Υπάρχουν περισσότερες από 1400 ποικιλίες πρωτέα και ανήκουν σε τρία γένη , Protea, Leucospermum, Leucadendron της οικογένειας Proteaceae. .

Η πρωτέα είναι το εθνικό σύμβολο του κράτους της Νοτίου Αφρικής.

Τα διάφορα είδη αυτού του φυτού βρίσκονται κυρίως στην Νότιο Αφρική όπου απαντώνται σαν αυτοφυή σε μία μεγάλη ποικιλία εδαφών που τα περισσότερα είναι πολύ φτωχά. Επίσης ευρίσκεται σαν αυτοφυές και σε μεγάλα υψόμετρα διαφόρων περιοχών της Κένυας, της Τανζανίας, της Αιθιοπίας, κ.α.

Η πρωτέα μπορεί να αναπτυχθεί σε περιοχές που η θερμοκρασία δεν ξεπερνά τους 38- 40ο C, ενώ μπορεί να ανεχθεί θερμοκρασίες και κάτω από το μηδέν, αλλά για μικρά χρονικά διαστήματα.

Οι περιοχές που αυτοφύεται είναι περιοχές στις οποίες οι βροχοπτώσεις κυμαίνονται σε μεγάλο εύρος τιμών. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε περιοχές με πολύ χαμηλές βροχοπτώσεις έως πολύ υψηλές (180- 2500mm).

Το είδος «Πρωτέα η Βασιλική» (Protea cynaroides) είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα φυτού που μπορεί να αναπτυχθεί σε περιοχές με μεγάλη ποικιλία βροχοπτώσεων που κυμαίνονται από 300-1500 mm βροχής. Μερικά είδη πρωτέα είναι πολύ προσαρμοσμένα στις πυρκαγιές και επιζούν μετά από πυρκαγιές.

Είναι φυτά που προστατεύουν το έδαφος από την διάβρωση. Η επικονίαση των φυτών γίνεται με διάφορα έντομα ή με ζώα. Το άνθος του αποτελείται από μία κεφαλή που περιέχει ένα μεγάλο αριθμό πλήρων ανθέων και τα οποία περιβάλλονται από έγχρωμα βράκτια.

Μετά την γονιμοποίηση των ανθέων, παράγονται οι καρποί (σπόροι) της πρωτέα οι οποίοι μπορεί να παραμείνουν επάνω στο αποξηραμένο άνθος περισσότερο από 1-2 έτη.

Τα εδάφη στα οποία αναπτύσσονται τα φυτά της πρωτέα, πρέπει να στραγγίζουν καλά ενώ μπορεί να αναπτυχθεί σε εδάφη με μικρή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία, σε σημείο τέτοιο, ώστε να αυτοφύεται ακόμη και επάνω σε αμμώδη εδάφη.

Τα εδάφη που αναπτύσσεται καλά είναι εδάφη με χαμηλό ρΗ, δηλαδή είναι όξινα.

Η πρωτέα σήμερα καλλιεργείται σε διάφορες χώρες για τα πολύ όμορφα άνθη του, τα οποία έχουν πολύ μεγάλη ζήτηση και δίνουν καλό εισόδημα στους καλλιεργητές τους. Οι κυριότερες χώρες παραγωγής του πρωτέα, είναι η Νότιος Αφρική, η Αυστραλία, οι ΗΠΑ, η Ζιμπάμπουε, η Νέα Ζηλανδία και το Ισραήλ. Στην Ευρώπη η καλλιέργεια αυτή τα τελευταία χρόνια άρχισε να αναπτύσσεται κυρίως σε περιοχές της μεσογειακής λεκάνης.

Βοτανικά χαρακτηριστικά

Η πρωτέα είναι ένας πολυετής θάμνος που μπορεί να φθάσει σε ύψος το 1,5 -2μέτρα. Τα φύλλα του είναι πρασινοκόκκινα και είναι φυτό αειθαλές. Ανθίζει την άνοιξη ή το καλοκαίρι ακόμη σε ορισμένες περιπτώσεις και έως το φθινόπωρο. Τα άνθη του είναι κεφαλωτά και περιβάλλονται από βράκτια που έχουν διάφορα χρώματα (κόκκινο, ροζ, κρεμ, κ.α). Η διάμετρος των ανθοκεφαλών του είναι 5-20 εκατοστά. Η πρωτέα καλλιεργείται για τα φρέσκα δρεπτά άνθη της ή για τα αποξηραμένα άνθη της. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε αγρούς ή σε γλάστρες ή σε παρτέρια στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό των σπιτιών. Οι καρποί του που δημιουργούνται μετά την επικονίαση είναι λοβοί που περιέχουν σπόρους.

Εδαφοκλιματικά χαρακτηριστικά

Καλλιεργείται σε πτωχά σε άζωτο και σε φωσφόρο εδάφη που έχουν καλή στράγγιση, είναι όξινης αντιδράσεως με ρΗ 5,5-6,5 και γι αυτό απαιτείται βελτίωση του ρΗ του εδάφους σε περίπτωση που είναι μεγαλύτερο του 6,5. Η βελτίωση του εδάφους γίνεται συνήθως με τύρφη ή με θείο.

Το φυτό αυτό μπορεί να ανεχθεί θερμοκρασίες από -6ο C μέχρι 40ο C. Είναι φυτό που θέλει πλήρη έκθεση στον ήλιο. Όσο λιγότερο σκιάζεται τόσο περισσότερα άνθη παράγει. Το καλοκαίρι πρέπει να γίνεται ανάλογα με το έδαφος και της θερμοκρασίες που επικρατούν άρδευση των φυτών ενώ τον χειμώνα δεν απαιτείται.

Μετά την άνθηση, το φυτό πρέπει να κλαδεύεται.

Οι σπόροι του μπορεί να διατηρηθούν σε ξηρό περιβάλλον και θερμοκρασία 3-4ο C, για μία περίοδο 3 ετών χωρίς να χάσουν την βλαστικότητα τους.

Το φυτό αυτό μπορεί να καλλιεργηθεί στην Νότιο Ελλάδα στην ύπαιθρο αλλά και σε θερμοκήπια ή σαν υδροπονική καλλιέργεια εκτός εδάφους.

Η καλλιέργεια της πρωτέα

Ο πολλαπλασιασμός της πρωτέα γίνεται με σπορά των σπόρων της σε σπορείο και στην συνέχεια μεταφύτευση των φυταρίων. Η σπορά των σπόρων γίνεται σε καλυπτόμενο σπορείο με διαφανές υλικό ώστε η θερμοκρασία του να διατηρείται την ημέρα στους 22-24ο C και την νύχτα 8-10ο C. Η σπορά μπορεί να γίνει το καλοκαίρι ή το φθινόπωρο. Η καλύτερη εποχή είναι το φθινόπωρο μεταξύ Σεπτεμβρίου- Νοεμβρίου. Γίνεται σε ένα μίγμα που αποτελείται από 50% τύρφη και 50% άμμο και το οποίο πρέπει να έχει καλή στράγγιση. Δεν είναι απαραίτητο το φως για το φύτρωμα των σπόρων. Τα φυτά αρχίζουν να εμφανίζονται αργά, μετά από 6-10 εβδομάδες ενώ το ποσοστό φυτρώματος των σπόρων συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 70-75%.

Για να φυτρώσουν οι σπόροι της πρωτέα σε ικανοποιητικό βαθμό, πρέπει να υπάρχει στάχτη ξύλων ή καρβουνόσκονη μέσα στο υπόστρωμα φυτρώματος. Στην Νότια Αφρική οι φυτωριούχοι χρησιμοποιούν ένα προιόν που περιέχει τις απαραίτητες ουσίες για το φύτρωμα των σπόρων που το λένε «smoke primer». Το υλικό αυτό χρησιμοποιείται για να αρθεί ο λήθαργος των σπόρων της πρωτέα. Στην φύση έχει παρατηρηθεί ότι μετά από πυρκαγιές φυτρώνει μέσα στις στάχτες η πρωτέα. Θεωρείται ότι υλικά που προέρχονται από την καύση των ξύλων περιέχουν ουσίες που βοηθούν στην άρση του ληθάργου των σπόρων του πρωτέα.

Η μεταφύτευση των φυτών γίνεται όταν αποκτήσουν ένα ύψος 15-25 εκατοστά. Η φύτευση γίνεται σε γραμμές που απέχουν 0,6 μέτρα και φυτό από φυτό επάνω σε κάθε γραμμή 0,5 μέτρα. Υπολογίζονται περίπου 3 φυτά το τετραγωνικό μέτρο με 60 στελέχη το τετραγωνικό μέτρο, δηλαδή 3000 φυτά το στρέμμα και 60.000 στελέχη.

Επίσης πολλαπλασιάζεται με μοσχεύματα στα τέλη του καλοκαιριού με καλά αποτελέσματα.

Με το φύτεμα έρριζων μοσχευμάτων, μειώνεται ο χρόνος δημιουργίας των φυτών, ενώ η παραγωγή τους είναι πιο ομογενοποιημένη. Σε πολλές χώρες γίνονται εργασίες με στόχο τον πολλαπλασιασμό του φυτού με την μέθοδο του εμβολιασμού ή με την μέθοδο του μικροπολλαπλασιασμού.

Από την στιγμή που αρχίζουν να ανοίγουν τα μπουμπούκια της πρωτέα μέχρι την πλήρη άνθηση απαιτούνται περίπου 35 ημέρες. Από την στιγμή που το άνθος αρχίζει να παίρνει καστανό χρώμα, πρέπει να κλαδεύεται σε μία απόσταση 5-10 εκατοστών κάτω από το άνθος. Μετά το κλάδεμα του άνθους, το φυτό αναπτύσσει διακλαδώσεις επάνω στις οποίες αναπτύσσονται νέα άνθη.

Η πρωτέα είναι φυτό που δεν απαιτεί λιπάνσεις και μάλιστα έχει αποδειχθεί ότι, η μεγάλη περιεκτικότητα στο έδαφος σε άζωτο και φωσφόρο μπορεί να είναι καταστροφική για την καλλιέργεια του .

Η πρωτέα έχει μία ευαισθησία στην έλλειψη μαγνησίου, η οποία προκαλεί στα φυτά χλώρωση. Βασική ασθένεια που προσβάλει την πρωτέα είναι ο βοτρύτης. Η διάρκεια ζωής των φυτών της πρωτέα είναι 6-8 χρόνια.

Οι πρώτες ανθικές κεφαλές εμφανίζονται μετά από 2-4 έτη ανάλογα με το καλλιεργούμενο είδος, και τις καλλιεργητικές φροντίδες. Η περίοδος ανθήσεως συνήθως σε μεσογειακά κλίματα είναι από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Ιούλιο.

Η απόδοση σε άνθοκεφαλες είναι 5-10 ανά φυτό που σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να φθάσει και τις 25. Η παραγωγικότητα των φυτών σε ανθοκεφαλές εξαρτάται από το μήκος των βλαστών. Υπολογίζεται μία παραγωγή 15000-30000 ανθοκεφαλών το στρέμμα.

Όσο πιο μεγάλου μήκους είναι οι βλαστοί τόσο περισσότερα άνθη παράγουν.

Τα κομμένα άνθη μπορούν να διατηρηθούν σε βάζα για μία περίοδο 20-25 ημερών περίπου. Υπάρχουν πάρα πολλές ποικιλίες που φθάνουν τις 1400. Η πιο γνωστή είναι η King protea. Οι πιο ενδιαφέρουσες ποικιλίες της οικογένειας των Proteaceae, είναι:

  • King protea

  • Sylvia

  • Lancelot

  • Clark red

  • Grandicolor. Η ποικιλία αυτή όμως είναι αρκετά ευαίσθητη

  • Mini king. Δίνει μεγάλου μεγέθους άνθη

  • Cinaroides. Δεν παράγει μεγάλο αριθμό ανθέων αν και τα άνθη της είναι μεγάλα.

Επειδή το φυτό αυτό είναι ευαίσθητο στην περίσσεια του φωσφόρου και του αζώτου, δίνει καλύτερα αποτελέσματα όταν δεν καλλιεργείται επάνω σε φυσικό έδαφος αλλά σε αδρανές υλικό σε γλάστρες των 35 λίτρων, που δέχονται την κατάλληλη διάλυση με θρεπτικά στοιχεία.

Στην Κρήτη έχουν αρχίσει να καλλιεργούνται φυτά και από τα 3 γένη της οικογενείας της Proteaceae. Το Leucospermum, Protea, Leucadendron με επιτυχία. Από τα διάφορα είδη αυτού του φυτού, τα φυτά του γένους leucospermum έχουν μεγάλο ενδιαφέρον, επειδή έχουν τα εξής πλεονεκτήματα.

  • Δίνουν πολύ όμορφα άνθη με μία μεγάλη ποικιλία χρωμάτων

  • Τα κομμένα άνθη διατηρούνται επί πολλές ημέρες στα βάζα (25 ημέρες)

  • Το φυτό αυτού του είδους καλλιεργείται ευκολότερα από τα άλλα είδη

  • Έχει τη δυνατότητα να καλλιεργηθεί σε χαμηλότερες θερμοκρασίες

Η πρωτέα έχει μεγάλες δυνατότητες εμπορικής αξιοποίησης στη χώρα μας κυρίως στην Νότιο και νησιωτική Ελλάδα, λόγω της μεγάλης εμπορικής αξίας των ανθέων της, δεν απαιτεί μεγάλες καλλιεργητικές φροντίδες και της μεγάλης ζήτησης από την ευρωπαϊκή αγορά.

Οι χρήσεις του είναι πολλές. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν διακοσμητικός θάμνος, αλλά και για τα δρεπτά της άνθη νωπά ή αποξηραμένα, για το φύλλωμα της και για τα φυτά σε γλάστρες.

Θα πρέπει να συγκομίζονται οι ανθικές κεφαλές, όταν αρχίζουν να ανοίγουν ενώ άμεσα πρέπει να τοποθετούνται σε νερό. Μπορεί να μεταφερθούν σε ψυγεία με θερμοκρασίες γύρω στους 5ο C.

Είναι φυτό που μπορεί να δώσει πολύ ικανοποιητικό εισόδημα λαμβάνοντας υπόψη ότι παράγει 15000-30000 ανθοκεφαλές το στρέμμα. Αν δεχθούμε μία μέση τιμή 0,15 €/ ανθοκεφαλή μπορεί να δώσει ένα ακαθάριστο εισόδημα που να φθάνει τα 2200- 4500€ το στρέμμα.